Cynk w organizmie - zapotrzebowanie, niedobór, nadmiar. Produkty bogate w cynk

CynkCynk (łac. zincum, ang. zinc) - pierwiastek śladowy o ogromnym znaczeniu w organizmie.

Cynk to jeden z kluczowych mikroelementów ludzkiego organizmu. Jako kofaktor i aktywator około 80 enzymów reguluje wiele fizjologicznych funkcji organizmu. Jego niedobory zatem prowadzą do poważnych zaburzeń.

Cynk - rola w organizmie

Cynk jest pierwiastkiem pełniącym w organizmie różnorodne role, poczynając od regulowania wzrostu i rozwoju, poprzez indukowanie odporności, aż po modulowanie czynności neurologicznych. Najistotniejsze jego funkcje to:

  1. regulacja syntezy białek, tłuszczów i hormonów
  2. regulacja metabolizmu kwasów nukleinowych
  3. regulacja syntezy krwinek czerwonych
  4. kontrola funkcji neurologicznych: przewodnictwa nerwowego, odbierania wrażeń zmysłowych, reakcji emocjonalnych oraz procesów uczenia się i zapamiętywania
  5. regulacja biosyntezy, magazynowania i uwalniania insuliny; ponadto cynk reguluje czynności trzustki, co ostatecznie prowadzi do regulacji poziomu glukozy we krwi
  6. zapewnienie fizjologicznych funkcji skóry i błon śluzowych
  7. utrzymanie prawidłowego stężenia witaminy A, selenu, miedzi, manganu i magnezu
  8. regulacja spermatogenezy, prawidłowej liczby i budowy plemników, płodności oraz potencji
  9. regulacja czynności układu immunologicznego i wzmacnianie odporności
  10. wspomaganie gojenia się ran
  11. działanie odtruwające w zatruciach ołowiem i kadmem

Cynk - zapotrzebowanie i źródła pokarmowe

Cynk to pierwiastek, którego ustrojowe zapasy szacowane są na ok. 2-2,5 g. Ponad połowa z tej puli zgromadzona jest w mięśniach, 25- 30% w kościach, a pozostałe 20%-  w innych tkankach (głównie mózgu). Dzienne zapotrzebowanie na cynk zależy od płci i grupy wiekowej i określane jest następująco:

  • dzieci do 1 roku życia: 5 mg/dobę
  • dzieci w wieku 2-9 lat: 10 mg/dobę
  • dziewczęta i kobiety: 10-13 mg/dobę
  • kobiety w ciąży: 12-16 mg/dobę
  • kobiety karmiące piersią: 16-21 mg/dobę
  • chłopcy i mężczyźni: 14-16 mg/dobę

Odżywianie, pokarmy - źródła cynku

Cynk dostarczany jest do organizmu drogą pokarmową. Jego najbogatsze źródła to:

  • mięso
  • wątroba cielęca i wieprzowa
  • jaja
  • nasiona słonecznika i pestki dyni
  • kiełki i otręby pszenne
  • produkty pełnoziarniste
  • ryby
  • czosnek i cebula
  • fasola
  • sery żółte

Przyswajalność cynku z pokarmów wynosi ok. 20-40%. Na jego niedobory szczególnie narażone są dzieci w okresie wzrostu i dojrzewania, kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby żywione parenteralnie, cierpiący na zespoły złego wchłaniania oraz nadużywający alkoholu.

Niedobór  cynku - groźne symptomy

Z racji ogromnego znaczenia cynku dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, niedobory tego pierwiastka dają szereg różnorodnych, poważnych konsekwencji zdrowotnych. Najważniejsze objawy i konsekwencje niedoboru cynku to:

  • spadek odporności, częsta zapadalność na infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze
  • zaburzenia gospodarki węglowodanowej, hiperglikemia czy cukrzyca; objawia się to m. in. ciągłą ochotą na słodycze
  • depresja i apatia
  • trudności z koncentracją i uczeniem się
  • dermatozy, alergie skórne, łuszczyca, łysienie
  • zaburzenia widzenia (tzw. "kurza ślepota" - zaburzenia widzenia po zmierzchu lub w słabo oświetlonym pomieszczeniu)
  • brak apetytu, utrata masy ciała
  • zaburzenia psychiczne
  • wtórna niedoczynność tarczycy, spowodowana zaburzeniami syntezy trójjodotyroniny i tyroksyny
  • zahamowanie wzrostu i dojrzewania u dzieci
  • wzrost zachorowalności na nowotwory, zwłaszcza niedrobnokomórkowego raka płuc; cynk reguluje aktywność dysmutazy ponadtlenkowej, enzymu odpowiedzialnego za naprawę zmienionych przez mutacje fragmentów DNA - niedobór  cynku i spadek aktywności dysmutazy sprzyjają częstszemu nowotworzeniu
  • zaburzenie równowagi oksydacyjnej i większa podatność komórek na szkodliwe działanie wolnych rodników; prowadzi to do takich chorób cywilizacyjnych jak miażdżyca, nadciśnienie czy choroba niedokrwienna serca
  • zaburzenia potencji i płodności

Cynk a zapłodnienie i prawidłowy rozwój ciąży

Cynk to pierwiastek niezbędny do zapłodnienia. U mężczyzn odpowiada za właściwą budowę i ruchliwość plemników, zaś u kobiet reguluje proces implantacji zarodka. Warunkuje także prawidłowy rozwój płodu i przebieg ciąży. Niedobory cynku w ciąży mogą skutkować problemami z utrzymaniem ciąży, odklejeniem łożyska, porodem przedwczesnym. Noworodki urodzone przez kobiety dotknięte niedoborem cynku mają niską masę urodzeniową i upośledzoną odporność. W dalszym rozwoju wykazują zaburzenia wzrostu oraz opóźniony rozwój psychomotoryczny.

Zatrucie cynkiem

Przedawkowanie cynku w organizmie spowodowane dietą jest niezwykle rzadkie. Precyzyjne mechanizmy regulujące prawidłowy poziom cynku w organizmie nie dopuszczają do jego nadmiernej kumulacji. Problematyczne może być jednak spożywanie dużych ilości owoców i warzyw opryskiwanych związkami cynku lub wdychanie związków cynku (narażenie zawodowe).

Objawy zatrucia cynkiem to:

  • wymioty
  • osłabienie
  • niedokrwistość
  • niewydolność oddechowa (przy wziewnej ekspozycji na związki cynku)
  • neurotoksyczność: nadmiar cynku powoduje uszkodzenie neuronów oraz sprzyja powstawaniu złogów amyloidu, co leży u podstaw chorób neurodegeneracyjnych, m. in. choroba Alzheimera.

Komentarze


MolibdenMolibden to jeden z najskromniej reprezentowanych pierwiastków występujących na Ziemi


BorBor to mikroelement powszechnie występujący w przyrodzie, duże jego ilości występują w większośc


ChromChrom to powszechnie występujący w przyrodzie mikroelement, obecny w wodzie, powietrzu i żyw