Czym jest dieta ketogeniczna? Na czym polega? Czy jest zdrowa?

Dieta ketogenicznaDieta ketogeniczna to modna terapia żywieniowa, która przeczy wszystkim powszechnie panującym zasadom zdrowego żywienia. Wysokotłuszczowe diety znalazły zastosowanie głównie w leczeniu chorób neurologicznych i autoimmunologicznych. Faktem jest natomiast, że wysokotłuszczowe niskowęglowodanowe diety powodują zjawisko typu "polisacharydowego głodu", w związku z czym, dość szybko pojawia się efekt utraty masy ciała. Z tego względu, diety ketogeniczne są bardzo chętnie stosowane przez dbającą o sylwetkę młodzież.

Mało kto jednak wie o tym, że w trakcie węglowodanowego głodu wytwarzane są toksyczne, obciążające organizm związki i o tym, jak okrutne potrafią być efekty wynikające z nieuważnego stosowania diety.

Czym jest dieta ketogeniczna?

Dieta ketogeniczna oznacza wysokie spożycie tłuszczów przy jednoczesnym ograniczeniu spożycia węglowodanów. W tej sytuacji kwasy tłuszczowe nie mogą ulec utlenieniu, a to z kolei powoduje powstawanie pośrednich metabolitów tłuszczowych. Należy do nich m.in. toksyczny aceton czy kwas beta-hydroksymasłowy. Ciała ketonowe mogą służyć jako alternatywne źródło energii przy braku życiodajnej glukozy. Mogą odżywiać Ośrodkowy Układ Nerwowy, przede wszystkim mózg, ale wyłącznie wtedy, gdy sytuacja jest chwilowa. W przeciwnym razie, możliwe jest zatrucie - zakwaszenie organizmu. Pod wpływem ketonów, w gospodarce ustroju dochodzi do szeregu poważnych zmian metabolicznych, np. do glikacji białek czy wzmożonego stresu oksydacyjnego. Glikacja białek jest procesem mającym miejsce po połączeniu cząsteczek cukru z białkiem. Dochodzi do nieodwracalnych uszkodzeń struktur białkowych. Wysokie dostawy tłuszczu powodują nasiloną sekrecję hormonu cholecystokinino-pankreozyminy, który kontroluje skurcze woreczka żółciowego, a więc, wzmożone wydzielanie żółci i obniżone uczucie głodu. Ten hormon ma silne działanie anorektyczne, stąd jego inhibitory stosowane są w leczeniu tego zaburzenia. Z tego względu należy uważać w stosowaniu diety ketogenicznej. Szybko może doprowadzić do rozwoju zaburzeń odżywiania.

Na czym polega dieta ketogeniczna?

Obniżenie spożycia węglowodanów i aminokwasów, prowadzi do ogromnych zmian w prowadzeniu gospodarki metabolizmu cukrów. Krytycznie niska ilość węglowodanów w diecie, powoduje, że glukoza nie zostaje wykorzystana przez komórki mięśni szkieletowych. Organizm, bowiem, zarządza wówczas coś w rodzaju "stanu wyjątkowego" w organizmie, gdzie glukoza musi być szczególnie oszczędzana, tak, by mógł ją wykorzystać najważniejszy organ ustroju - mózg. Dochodzi więc, do zablokowania transportera glukozy, tzw. "GLUT-4", obecnego w komórkach mięśni. Szybkie pomniejszenie zapasów cukrowych, dostępnych w postaci glikogenu, powoduje błyskawiczne chudnięcie. Wraz z glikogenem, eliminacji podlega również woda, która jest z nim związana.

By, możliwe było utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi, konieczne jest nasilenie glukoneogenezy. Jest to modyfikacja niewęglowodanowych związków w glukozę, np. glicerolu lub mleczanu. Sama koncepcja przeróbki takowych surowców w cukier nie byłaby zła, gdyby nie to, że produktami ubocznymi w tej reakcji są toksyczne produkty azotowe. Aby nie doszło, do uszkodzenia ważnych dla życia struktur, konieczne jest stałe rozcieńczanie płynów ustrojowych i bieżące usuwanie szkodliwych cząstek. Właśnie dlatego, dieta ketogeniczna wiąże się ze zwiększoną diurezą. Wzmożony metabolizm ciał ketonowych prowadzi nieubłagalnie do wzrostu katecholamin - neuroprzekaźników oraz wytwarzanej przez przysadkę mózgową - somatotropny - hormonu wzrostu. Te z kolei regulują poziom cAMP - cyklicznego adenozyno-3'5'-trifosforanu, służącego jako element przekazywania sygnałów. Wzrost cAMP powoduje natomiast, szybki wzrost lipazy hormonozależnej, przy jednoczesnym ograniczeniu udziału dehydrogenazy pirogronianowej, co uniemożliwia rozkład glukozy na energię. Dobrze wiedzieć, że krytycznie wysoki wzrost ciał ketonowych może wiązać się z ketogenną śpiączką i upośledzeniem funkcji nerek, co może zakończyć się, nawet dializami.

Ponieważ ketogeniczna dieta sprowadza się do ograniczonych ilości spożycia białka, nasilony zostaje proces rozkładu aminokwasów. Oczywiste jest natomiast, że zastępowanie białek aminokwasami nie może trwać wiecznie. Z biegiem czasu pojawią się objawy świadczące o zbyt małym spożyciu białka. W pierwszej kolejności rozkładowi podlegać będą białka zawarte w mięśniach - aktyna i miozyna. Wszystko odbywa się kosztem minimalizacji strat. Organizm uważa, że mięśnie są najmniej przydatnym organem w sytuacji głodu, a więc można je rozłożyć na pokarm, bez większych przykrych skutków zdrowotnych. W drugiej kolejności, zanikać będą enzymy, złożone również z frakcji białkowej. Niedobór białkowych neuroprzekaźników i hormonów, zwłaszcza serotoniny, dopaminy, noradrenaliny, będzie wiązał się z przewlekłym stresem, depresją i kiepskim nastawieniem do życia.

Znaczne braki glukozy zmuszają organizm do intensywnego przetwarzania kwasów tłuszczowych i ich wykorzystania. Być może stąd, obserwuje się u osób stosujących dietę ketogeniczną, znaczny spadek trójglicerydów, w tym odpowiedzialnego za rozwój miażdżycy, cholesterolu.

Diety ketogeniczne działają na czynniki transkrypcji genetycznej, w tym na te, które odpowiedzialne są za metamorfozy tłuszczów i ich transport do tkanki tłuszczowej. Możliwe jest zablokowanie działalności genu ChREBP, który odpowiada za tworzenie kulek cholesterolu. Dzięki temu, wykorzystanie glukozy znacznie spada, podobnie zresztą, jak i zatrzymana zostaje lipogeneza - budowanie tkanki tłuszczowej, poprzez odkładanie w niej materiałów zapasowych.

Dieta ketogeniczna a stres oksydacyjny

Wpływ diety ketogenicznej na stres oksydacyjny nie jest do końca znany. Z jednej strony, przyjmowanie dużej ilości tłuszczów zwierzęcych i niewielkiej ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzących z roślin, sprzyja tworzeniu Reaktywnych Form Tlenu (RFT), które są w stanie zniszczyć dosłownie każdą część komórki. Również zwiększenie ilości związków ketonowych może generować RFT. Są one produktami procesu glikacji białek.

Istnieje jednak, jeszcze jedno oblicze diety ketogenicznej - wiąże się ona z ograniczeniem kalorii. Potencjał antyoksydacyjny komórki ma szansę niebywale wzrosnąć. Badania naukowe wykazały, że ograniczenie dowozu energii, pozytywnie wpływa na jakość procesów naprawczych zachodzących w DNA, produkcję enzymów regulujących procesy naprawcze w trakcie ewentualnych błędnych mitoz i na usuwanie wolnych rodników.

Procesy antyoksydacyjne przeciwdziałają rozwojowi raka, cukrzycy, chorób układu sercowo-naczyniowego i chorobom neurologicznym.

Dieta ketogeniczna a padaczka

Pojedynczo przeprowadzone badania naukowe wykazały, że ketogenne diety mogą wspomagać leczenie:

  • autyzmu,
  • alzheimera,
  • choroby Parkinsona,
  • niektórych padaczek.

Epilepsje cechują się obecnością napadów padaczkowych - epizodów nadmiernej aktywności niektórych neuronów mózgowych. Przyczyną występowania ataków, jest tzw. "epileptogeneza" - tymczasowe powiększanie się regionu mózgu z tendencją do generowania powtarzających się napadów drgawkowych. U podstaw biochemicznych rozwoju padaczki leżą stany zapalne w mózgu, prowadzące do aktywności komórek mikroglejowych. Jest to rodzaj komórek immunologicznych, tyle, że znajdujących się w formacji mózgowej. Produkowanie przez te komórki, prozapalnych białek, powoduje zmianę w przepuszczalności bariery krew-mózg, co sprzyja wzmocnieniu przekaźnictwa glutaminergicznego. Przeprowadzono badania naukowe na szczurzym modelu padaczki, gdzie oceniano wpływ ketogennej diety na mikroglejowe komórki ulokowane w hipokampie, u szczurów poddanych elektrycznej stymulacji, która wywoływała napady drgawkowe. U zwierząt z dietą ketogenną zaobserwowano mniejszą aktywność mikrogleju, co oznacza, że opisany sposób żywienia, może faktycznie ograniczać częstość napadów padaczkowych.

Czy dieta ketogeniczna jest zdrowa?

Należy wiedzieć, że nieostrożne stosowanie diety ketogenicznej, bez konsultacji z lekarzem, może spowodować:

  • znaczne zaburzenia nastroju,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia świadomości,
  • zatrucie organizmu,
  • uszkodzenie nerek,
  • depresję,
  • drażliwość,
  • agresję.

Dieta ketogeniczna ma swoje pozytywy: działanie hipocholesterolemiczne, przeciwcukrzycowe, ale nie może być stosowana przewlekle i przez osoby borykające się ze schorzeniami układu sercowo-naczyniowego, z rozwiniętą cukrzycą, chorobami na tle psychicznym, chorobami nerek i układu moczowo-płciowego. Chęć podjęcia tej diety, należy pilnie skonsultować z lekarzem!

Komentarze