Lęki i fobie - czym są, jak z nimi walczyć?

Lęki i fobieLęk towarzyszy każdemu z nas: obecny jest w pewnych chwilach i o określonym nasileniu. Bać się możemy czegoś, kogoś, o kogoś lub czegoś, co ma się wydarzyć. Możemy czuć lęk o życie ukochanej osoby, o zdrowie rodzica, bezpieczeństwo dziecka. Obawiamy się również o finanse rodziny, swoją pozycję w pracy. Możemy się bać samotności, choroby, bezrobocia, śmierci… To naturalne lęki, które wpisane są w życie człowieka. Są również lęki irracjonalne, odczuwane bez wyraźnej przyczyny. Gdy się pojawią, mówić możemy o zaburzeniach lękowych, w tym fobiach.

Lęk - co to takiego i kiedy jest zaburzeniem?

Lęk jest jedną z emocji negatywnych, obejmuje odczuwanie silnej obawy i niepokoju. Stykamy się z nim praktycznie każdego dnia, czasem jest mniejszy, czasem silniejszy. Pamiętajmy, by odróżniać lęk od strachu. Lękiem nazywamy emocję, która dotyczy czegoś wyobrażonego, np. boimy się dużego psa ale nie ma go obok nas, czujemy przed nim lęk. Strach przed wielkim psem to emocja, odczuwana na widok takiego zwierzęcia.

Lęk sam w sobie jest emocją zupełnie normalną i - wbrew pozorom - dość często odczuwaną. Gdy pojawia się co pewien czas i nie dezorganizuje naszego życia, zwykle jest uczuciem normalnym. Jeśli jednak lęk pojawia się zbyt często i utrudnia nam normalne funkcjonowanie, jest stanem, wymagającym specjalistycznej konsultacji, np. z psychiatrą. Może bowiem oznaczać to, że cierpimy na zaburzenia lękowe, czyi choroby, oparte na odczuwaniu lęku.

Zaburzenia lękowe

Mianem zaburzeń lękowych, zwanych również nerwicowymi, określamy grupę zaburzeń psychicznych, związanych z odczuwaniem lęku. Wpływają one na całokształt naszego funkcjonowania, w tym zdrowie fizyczne, psychiczne oraz nasze zachowanie. Mogą współistnieć z innymi zaburzeniami, w tym z depresją czy uzależnieniem ale i występować jako odrębne schorzenia.

Istnieje wiele rodzajów zaburzeń lękowych. Bardzo często diagnozowane są ataki lęku panicznego, czyli panika. Przyjmują one postać epizodów silnego lęku, objawy somatyczne mogą przypominać zawał serca chory odczuwa ucisk i ból w klatce piersiowej, jest mu duszno, ma kłopoty z mówieniem lub przeciwnie: może krzyczeć. W trakcie epizodów chory może odczuwać silny lęk przed śmiercią. Do zaburzeń lękowych zalicza się także zespół lęku uogólnionego, czyli stałe odczuwanie lęku bez wyraźnej przyczyny. Chory jest poddenerwowany, obawia się czegoś ale sam nie wie czego. Mówimy również o zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych, dawniej określanych mianem nerwicy natręctw. To zaburzenie opiera się o występowanie natrętnych myśli, tak zwanych obsesji oraz kompulsji, czyli uporczywych, powtarzających się czynności, np. wydaje się nam, że coś się stanie jak przed wejściem do samochodu nie obejdziemy go trzy razy. Chory wydaje się być dla otoczenia dziwakiem, nikt nie rozumie jego zachowania. Do zaburzeń nerwicowych zalicza się także fobie. To zaburzenia z przedmiotem lęku, czyli zjawiskiem, osobą czy rzeczą, których się obawiamy.

Fobie - istota i rodzaje

Fobia jest zaburzeniem lękowym. Fobie to nie zwyczajne lęki, jakich doświadczamy na co dzień, np. obawiamy się ciemności jako dzieci ale później z tego wyrastamy. Fobią nazywamy odczuwanie silnego lęku już na samą myśl o zetknięciu się z bodźcem lękowym. Wyróżniamy fobię społeczną oraz fobie specyficzne, czyli odczuwanie lęku przed konkretnym bodźcem, np. pająkami.

Fobia społeczna to lęk przed przebywaniem wśród ludzi, obcowaniem z nimi, np. nawiązywaniem rozmowy. Chory czuje zawstydzenie w sytuacjach społecznych, unika ich, np. obawia się wyjścia do sklepu, pracy, rozmowy z kimś obcym. Objawy fobii społecznej są różnorodne: chory odczuwa drżenie rąk, kołatanie serca, może być mu słabo, obserwuje się nadmierną potliwość, mogą występować bóle głowy, brzucha, nudności, a nawet wymowy. Objawy te są skutkiem odczuwania lęku.

Agorafobia to lęk przed otwartymi przestrzeniami oraz samotnym podróżowaniem w dalekie miejsca. Chory obawia się, że coś mu się stanie i nikt mu nie pomoże. Agorafobia bywa diagnozowana u osób nieśmiałych, z niskim poczuciem własnej wartości. Wymaga terapii, gdyż w zaawansowanych formach może przyczyniać się do izolowania się osoby chorej z życia: człowiek taki nie wychodzi z domu, nie spotyka się ze znajomymi.

Z kolei klaustrofobia to lęk przed zamkniętymi i ciasnymi pomieszczeniami. Chory doświadcza silnego lęku w wąskim przejściu, windzie, ciasnym pokoju lub podczas zwiedzania jaskini. Może źle czuć się w pokoju bez okna. Odczuwa szereg objawów somatycznych, dające mylne skojarzenia z zawałem serca. Może krzyczeć, a nawet omdleć.

Inna fobia, akrofobia, oznacza lęk przed wysokością. Chory obawia się stania na wysokości, np. na wieży, źle się czuje w mieszkaniu na wysokim piętrze, a w skrajnych przypadkach może nawet bać się wejść na krzesło, aby zmienić żarówkę! Zwykle wśród przyczyn tej fobii wyróżnia się traumatyczne wydarzenie, jakiego świadkiem czy uczestnikiem byliśmy w przeszłości, np. przeżyliśmy upadek z wysokości. Możemy też "odziedziczyć" ten lęk po kimś z rodziny.

Fobie specyficzne dotyczą więc konkretnej rzeczy, jakiej się boimy. Wyróżniamy wiele typów fobii, lęk możemy czuć praktycznie przed wszystkim, np. przed ciemnością, krwią, porodem, pająkami, bólem, lekarzem, a nawet przed kobietami.

Przyczyny fobii

Przyczyn fobii jest bardzo wiele. Wśród nich wyróżnia się czynniki genetyczne ale i biologiczne, w tym zaburzenia w przekazywaniu nerwowym oraz układzie hormonalnym. Do powstania fobii przyczynić się może również doświadczenia traumy w dzieciństwie, w tym molestowania seksualnego czy przemocy domowej. Nie bez znaczenia są również czynniki psychologiczne, w tym niska samoocena, wrodzona nieśmiałość, wyśmiewanie przez rówieśników w szkole czy stawianie wysokich wymagań przez rodziców i opiekunów w dzieciństwie.

Jak leczyć fobie?

Leczenie fobii obejmuje psychoterapię, nakierowaną na oswajanie z bodźcem lękowym oraz stopniowe odwrażliwianie, czyli zmniejszanie lęku w kontakcie z tym, czego się boimy. Wszystko odbywa się oczywiście w asyście terapeuty. Jak to wygląda? Osoba chora jest stopniowo zaznajamiana z bodźcem lękowym, rozpoczynając od wizualizacji, np. ma sobie wyobrazić, że soi na wysokości i opowiedzieć, co czuje. Zwykle terapeuta opowiada pacjentowi, że ten sto na wysokości, opisuje wszystko bardzo realistycznie i szczegółowo, aby chora osoba mogła się odpowiednio wczuć w sytuację. Następnie, gdy emocje zostają przepracowane, terapeuta i pacjent idą o krok dalej, a mianowicie stawiają osobę chorą przed realnym bodźcem: ma stanąć nad wysokością i zmierzyć się ze swoimi emocjami. Najpierw czyni to w obecności terapeuty, później sam, co zwiększa poziom lęku ale i sprawia, że chory się z nim oswaja. Pomocniczo, w terapii fobii stosuje się farmakoterapię, głównie łagodne leki uspokajające ale nie jest to regułą.

Podsumowanie: lęk a fobia

Jak widać, lęki towarzyszą nam całe życie, od okresu dzieciństwa (np. lęk przed ciemnością, potworami spod łóżka), przez okres nastoletni (np. lęk przed odrzuceniem przez rówieśników, przed nieszczęśliwą miłością) i dorosłość (np. lęk przed utratą pracy czy zdradą małżeńską) aż do okresu dojrzałości (np. lęk przed samotnością czy śmiercią). Możemy również bać się czegoś konkretnego, np. pająków, latania samolotem ale przezwyciężać nasze lęki. Gdy jednak lęk jest silny i nas paraliżuje, utrudniając nam normalne funkcjonowanie, możemy mówić o fobii. To zaburzenie nerwicowe, które ma złożone przyczyny, różnorodne objawy (zarówno fizyczne, jak i emocjonalne) oraz wymaga leczenia w formie psychoterapii.

Źródła:

Ocena: 5.0

Komentarze