Mangan w organizmie - rola, niedobór, nadmiar. Produkty - źródła manganu

ManganMangan to pierwiastek powszechnie występujący w przyrodzie (w glebie i wodach gruntowych). Jest to mało znany pierwiastek śladowy, jednak jego rola w organizmie jest nie do przecenienia. Zarówno jego niedobór, jak i nadmiar w organizmie pociąga za sobą bardzo poważne konsekwencje kliniczne.

Mangan w organizmie - charakterystyka

Mangan wchłaniany jest drogą oddechową oraz przez układ pokarmowy. Z krwią dociera do narządów, w których jest kumulowany: wątroby, nerek i mózgu. Istnieją precyzyjne fizjologiczne mechanizmy utrzymujące stały poziom manganu w organizmie. Nadmierne spożycie manganu powoduje ograniczenie jego wchłaniania w przewodzie pokarmowym oraz nasiloną eliminację w wątrobie. Z kolei w stanach niedoboru dochodzi do ograniczenia nadmiernej utraty manganu z organizmu z kałem. Dzięki takim mechanizmom niedobory manganu zdarzają się niezwykle rzadko, zaś zatrucie manganem najczęściej wynika z ekspozycji zawodowej.

Rola manganu w organizmie

Mangan wchodzi w skład wielu enzymów, regulując szereg procesów fizjologicznych. Najistotniejsze funkcje manganu w organizmie to:

  • regulacja metabolizmu kostnego, wzrostu i gojenia kości; regulowanie aktywności kostnej fosfatazy zasadowej umożliwia zachowanie równowagi miedzy procesami resorpcji i budowania tkanki kostnej
  • ochrona przed wolnymi rodnikami, co spowalnia procesy starzenia i ogranicza częstość rozwoju nowotworów - ma to kluczowe znaczenie w zachowaniu zdrowia i młodości organizmu
  • wspomaganie wchłaniania i magazynowania żelaza, co zapobiega rozwojowi anemii
  • regulowanie popędu seksualnego, sprawności seksualnej oraz płodności (m. in. przez regulację syntezy hormonów płciowych)
  • regulowanie syntezy tyroksyny- nieaktywnej formy hormonów tarczycy
  • regulacja metabolizmu tłuszczów, białek i węglowodanów
  • umożliwienie przyswajania witamin: B, C, E i biotyny
  • wspieranie funkcji układu nerwowego
  • wspieranie pracy mięśni

Mangan - zapotrzebowanie organizmu i źródła pokarmowe

Dzienne zapotrzebowanie na mangan uwarunkowane jest wiekiem i wynosi:

  • u niemowląt: 0,003 mg
  • u dzieci od 7 do 12 miesiąca życia: 0,6 mg
  • u dzieci od 1-3 r. ż.: 1,2 mg
  • u dzieci od 4- 8 r. ż.: 1,5 mg
  • u dzieci od 9-18 r. ż.: 1,6 mg
  • u kobiet 1,8 mg
  • w ciąży 2 mg
  • podczas laktacji 2,6 mg
  • u mężczyzn 2,3 mg

Z racji powszechnego występowania manganu w przyrodzie i żywności, dostarczenie dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek zazwyczaj nie sprawia trudności.

Najbogatsze źródła manganu to:

  • płatki owsiane
  • pełnoziarniste produkty zbożowe
  • strączki
  • owoce morza
  • kasza gryczana
  • ziarna słonecznika i pestki dyni
  • orzechy
  • tofu
  • ryż brązowy
  • herbata
  • kakao
  • szpinak i jarmuż
  • kalafior

Warto mieć na uwadze, iż doustna antykoncepcja hormonalna ogranicza wchłanianie manganu z przewodu pokarmowego.

Niedobór manganu w organizmie

Braki manganu w organizmie zdarzają się rzadko i towarzyszą mu poważne objawy kliniczne:

  1. spadek masy ciała
  2. zawroty głowy
  3. pogorszenie słuchu i szmery w uszach
  4. uszkodzenie błędnika u płodu
  5. zmęczenie i apatia
  6. zmiany nastroju, skłonność do depresji
  7. spadek libido, sprawności seksualnej oraz niepłodność, wynikająca z ograniczenia syntezy hormonów płciowych
  8. sucha skóra, łamliwe paznokcie i wypadające włosy
  9. zaburzenia metabolizmu cholesterolu i glukozy
  10. wzrost częstości epizodów padaczkowych
  11. dysfunkcje układu kostnego - deformacje kości, osteoporoza, bóle stawów, zahamowanie wzrostu
  12. częstszy rozwój cukrzycy i hipercholesterolemii

Nadmiar manganu w organizmie

Najczęściej nadmierna kumulacja manganu w organizmie wynika z ekspozycji środowiskowej lub zawodowej. Objawy zatrucia manganem dotyczą przede wszystkim zaburzenia funkcji układu nerwowego. Przypominają przebieg choroby Parkinsona.

Manganizm, czyli nadmierny poziom manganu we krwi, manifestuje się następującymi objawami klinicznymi:

  1. W pierwszym etapie nadmiernej ekspozycji na mangan dochodzi do apatii, osłabienia, braku łaknienia, bólów głowy, senności, skurczy mięśni oraz męczliwości kończyn.
  2. Etap drugi, pośredni objawia się zmianami psychologicznymi i psychomotorycznymi: upośledzeniem mowy, ślinotokiem, zaburzeniami chodu, zawrotami głowy, problemami z pamięcią oraz zaburzeniami seksualnymi.
  3. Ostatni etap bardzo przypomina chorobę Parkinsona. Odczuwane jest drżenie mięśni, niezborność ruchowa, powłóczenie nogami, sztywność mięśni. Pogłębiają się zaburzenia mowy, halucynacje, depresja, zaniki pamięci.

Zmiany neurologiczne mają charakter nieodwracalny. Na skutek nasilonego działania wolnych rodników, dysfunkcji mitochondriów oraz zaburzeń syntezy dopaminy i glutaminianu dochodzi do zmian neurodegeneracyjnych.

Ponadto nadmiar manganu wpływa niekorzystnie na układ sercowo-naczyniowy. Dochodzi do zwężenia ścian naczyń krwionośnych, co powoduje rozwój nadciśnienia. Uszkodzenia śródbłonka naczyń powodują rozwój miażdżycy i jej powikłań - zawału serca, udaru czy choroby niedokrwiennej. Dochodzi także do zaburzenia krzepliwości krwi i większej skłonności do zakrzepów.

Ocena: 5.0

Komentarze