Witamina A - rola, występowanie, zapotrzebowanie, niedobór, nadmiar

Witamina AWitamina A to w rzeczywistości grupa związków chemicznych, wykazujących aktywność biologiczną tej witaminy: retinol i jego pochodne, beta - karoten i niektóre inne karotenoidy. Ta rozpuszczalna w tłuszczach witamina jest niezbędna do prawidłowego rozwoju i wzrostu organizmu oraz reguluje procesy rozrodcze.

Witamina A - rola w organizmie, działanie

Witamina A odgrywa szereg niezwykle ważnych funkcji w organizmie, poczynając od życia płodowego. Warunkuje wzrost i różnicowanie komórek organizmu, zwłaszcza komórek nabłonkowych i tkanki kostnej. Ponadto witamina A odgrywa kluczową rolę w procesach rozrodczych: zapobiega poronieniom, wspomaga implantację zarodka oraz reguluje produkcję plemników. Jako silny przeciwutleniacz witamina A spowalnia procesy starzenia oraz chroni przed niektórymi nowotworami, zwłaszcza raka jelita, prostaty, piersi i płuc. Witamina A jest także doskonałym modulatorem odporności, zmniejsza zachorowalność na infekcje i łagodzi stany zapalne. Przyspiesza gojenie ran i regenerację skóry.

Oddziaływanie witaminy A na skórę jest bardziej złożone. Retinoidy i ich pochodne: tretynoina, izotretynoina, adapalen i tazaroten wykazują silne działanie keratolityczne i przeciwłojotokowe. Ograniczając rogowacenie naskórka oraz czynność gruczołów łojowych, związki te ograniczają dwie najważniejsze przyczyny trądziku, są zatem wykorzystywane w terapii trądziku. Mogą być podawane w formie doustnej lub aplikowane miejscowo na skórę. Należy jednak mieć na uwadze, że tego typu związki chemiczne wykazują silne działanie teratogenne, nie mogą być zatem stosowane przez kobiety w ciąży. Co więcej, podczas terapii retinoidami wymagane jest stosowanie antykoncepcji przez kobiety. Działanie retinoidów na płód sprowadza się do powstania wodogłowia lub małogłowia, zaburzeń rozwojowych układu sercowo - naczyniowego, wad szkieletu, poronień czy porodu przedwczesnego.

Inne ważne funkcje witaminy A to wspomaganie procesu widzenia, regulowanie przemian białek i lipidów, synteza hormonów steroidowych czy dbanie o odpowiednią kondycję skóry, włosów i paznokci.

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A i jej źródła pokarmowe - występowanie

Norma dziennego spożycia witaminy A to około 700 µg dla kobiet, 900 µg dla mężczyzn i 400 - 700 µg dla dzieci. Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę A towarzyszy okresowi ciąży (750 µg) i laktacji (1300 µg). Retinol zawarty jest w produktach pochodzenia zwierzęcego, zaś rośliny dostarczają beta - karotenoidów, które dopiero w śluzówce jelit przekształcane są do retinolu. W organizmie człowieka witamina A jest magazynowana w wątrobie. Stąd witamina A jest uwalniania do krwi zgodnie z zapotrzebowaniem organizmu. Wchłanianie witaminy A z przewodu pokarmowego zwiększa dieta bogata w tłuszcze, wapń, fosfor i cynk oraz witaminy B, C, D i E.

Witaminę A znaleźć można w wątróbce, jajkach, mleku, maśle, tłustych rybach i tranie. Roślinne źródła tej witaminy to warzywa zielonolistne, dynia, pomidory, marchew, morele, śliwki, czerwona papryka i pomarańcze.

Witamina A

Niedobór  witaminy A

Niedobory witaminy A nie są częste i zazwyczaj występują u osób niedożywionych, stosujących monotonną, niepełnowartościową dietę lub cierpiących za zaburzenia wchłaniania.

Niedobór witaminy A - objawy są bardzo zróżnicowane i obejmują:

  • pogorszenie widzenia po zmierzchu
  • łamliwość i osłabienie włosów i paznokci
  • ciągłe zmęczenie
  • wysypki skórne
  • większą podatność na zmęczenie
  • szorstką, suchą skórę oraz nadmierne jej rogowacenie
  • suchość błon śluzowych, rogówki i spojówki oka
  • zahamowanie wzrostu
  • zaburzenia płodności
  • trądzik i wypryski

W stanach niedoboru zalecane jest zwiększenie spożycia źródeł witaminy A - wtedy trzeba je łączyć ze źródłami tłuszczu, gdyż bez niego rozpuszczalna w tłuszczach witamina A się nie wchłonie. Można też sięgnąć po suplementy, zwłaszcza tran.

Toksyczność witaminy A - nadmiar witaminy, przedawkowanie

Nadmierne spożycie witaminy A, w połączeniu w jej zdolnością do kumulacji w wątrobie, może prowadzić do zatrucia. Hiperwitaminoza A pojawia się po spożyciu  dawki większej niż 15000 µg dziennie przez dorosłych i 6000 µg u dzieci. Objawy ostrego zatrucia witaminą A wynikają z przyjęcia zbyt dużych dawek retinolu. Dają objawy zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego: są to bóle głowy i zawroty, nudności, podwójne widzenie, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz zmęczenie. Ostre przedawkowanie witaminy A nie powoduje jednak długotrwałych skutków i prowadzi do samoistnego wyleczenia. Przewlekłe zatrucie wynika z kilkumiesięcznego przyjmowania zbyt dużych dawek witaminy A. Rozwijają się wtedy objawy tzw. rzekomego guza mózgu. Przewlekłe zatrucie witaminą A manifestuje się bólami głowy, łysieniem i chorobami skóry, osteoporozą, powiększeniem wątroby oraz zażółceniem tkanki tłuszczowej i skóry. Może dojść do krwawienia dziąseł, krwotoków, obrzmienia powiek i utraty apetytu.

Ocena: 5.0

Komentarze