Witamina B1 - rola, działanie, występowanie, niedobór, nadmiar

Witamina B1Witamina B1, czyli tiamina lub aneuryna, to witamina rozpuszczalna w wodzie, która świat poznał na początku XX wieku jako związek, którego niedobór odpowiada za wystąpienie częstej w tamtych czasach choroby beri - beri. Jej przyczyną była dieta bazująca na oczyszczonym, białym ryżu.

Obecnie niedobór tiaminy nie jest powszechny, choć istnieją osoby szczególnie narażone na takie niedobory, np. osoby na modnej ostatnio diecie bezglutenowej.

Rola witaminy B1 w organizmie

Witamina B1 pełni w organizmie wiele funkcji, będąc kofaktorem licznych enzymów, regulujących przemiany węglowodanów, aminokwasów rozgałęzionych oraz reakcji oksydo-redukcyjnych. Jest zatem niezbędna do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Regulacja przemian energetycznych w tkankach o szybkim metabolizmie (serce, mięśnie szkieletowe, wątroba) polega na syntezie wysokoenergetycznych związków oraz na zapobieganiu nadmiernemu gromadzeniu kwasów w mięśniach. Utlenia kwas mlekowy, reguluje gospodarkę wodną i oddychanie tlenowe. Ponadto witamina B1 wspomaga sprawne funkcjonowanie układu odpornościowego i warunkuje właściwe gojenie się ran. Kolejną funkcją witaminy B1 w organizmie jest regulacja syntezy rybozy w cyklu pentozowym; ryboza jest niezbędna do syntezy DNA, czyli materiału genetycznego każdej komórki organizmu.

Jak większość witamin z grupy B, także tiamina jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Tiamina wykazuje takie działanie przede wszystkim poprzez wspomnianą regulację gospodarki węglowodanowej, która zapewnia mózgowi odpowiednią podaż cukrów, czyli głównego źródła energii. Witamina ta wspomaga koncentrację i pamięć oraz reguluje syntezę neurotransmiterów: serotoniny i acetylocholiny, odpowiadając na przewodnictwo nerwowe. Warunkuje to doskonałe samopoczucie psychiczne. Redukuje także odczucia bólowe. Tiamina wywiera wpływ także na układ hormonalny, wykazując szczególny wpływ na funkcjonowanie m. in. tarczycy; ma działanie kataboliczne, działając synergistycznie z tyroksyną, czyli głównym hormonem tarczycy.

Z racji tak szerokiego spektrum oddziaływań, witamina B1 znalazła zastosowanie w lecznictwie. Wspomaga działanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, uzupełnia terapię zespołów bólowych kręgosłupa oraz krzyża. Wykorzystywana jest w leczeniu zwyrodnień nerwów obwodowych, cukrzycy, chorobach układu sercowo - naczyniowego, alkoholizmie oraz pomocniczo w łagodzeniu wymiotów u kobiet w ciąży. Ponadto witamina B1 jest bardzo ceniona w kosmetyce, wzmacniając włosy, łagodząc stany zapalne skóry, regulując wydzielanie sebum oraz redukując cellulit.

Zapotrzebowanie na witaminę B1 i jej występowanie - źródła pokarmowe

Witamina B1 powinna być dostarczana w ilości dobowej uzależnionej od wieku:

  • u niemowląt: 0,1 - 0,5 mg
  • u dzieci w wieku 1 - 6 lat: 0,6 - 0,9 mg
  • u dzieci w wieku 6 - 10 lat: 1,0 - 1,1 mg
  • u chłopców w wieku powyżej 10 lat: 1,3 - 1,5 mg
  • u dziewcząt w wieku powyżej 10 lat: 1,1 - 1,2 mg
  • u dorosłych 1,2 - 2,0 mg

Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę B1 wykazują kobiety w okresie ciąży i laktacji oraz osoby ciężko pracujące fizycznie, osoby palące oraz nadużywające alkoholu czy osoby starsze. Ostatnio pojawiła się kolejna grupa o zwiększonym zapotrzebowaniu na tiaminę - osoby chore na celiakię i stosujące dietę bezglutenową. Jest ona uboga w naturalne źródła witaminy B1, stąd potrzeba suplementacji.

Organizm nie ma możliwości syntetyzowania potrzebnej ilości witaminy B1 oraz jej znaczącego kumulowania w organizmie. Ustrojowa pula tiaminy to około 30 mg, co odpowiada stężeniu we krwi rzędu 5 - 12 mg/dl. W organizmie witamina występuje w formie dwufosforanu tiaminy. Oceny ustrojowych zasobów witaminy B1 dokonać można oceniając jej stężenie we krwi lub oceniając aktywność transketolazy erytrocytów.

Witamina B1

Źródłami witaminy B1 są:

  • zboża i pełnoziarniste produkty zbożowe
  • rośliny strączkowe
  • orzechy, nasiona słonecznika i dyni, nasiona sezamu
  • ziemniaki, kalafior, szpinak
  • owoce suszone
  • drożdże
  • wieprzowina
  • podroby zwierzęce
  • ryby

Spożywanie dużych ilości kawy, herbaty oraz owoców morza może ograniczać przyswajalność witaminy B1 z przewodu pokarmowego.

Niedobór witaminy B1

Z racji powszechnego występowania witaminy B1 w diecie, niedobór tiaminy jest rzadko stwierdzany. Najczęściej dotyczy osób nadużywających alkoholu, stosujących duże dawki leków moczopędnych czy osób niedożywionych. Początkowo objawy niedoboru są trudno zauważalne, najczęściej są to problemy ze snem, spadek nastroju, spadek apetytu czy bóle mięśniowe. Z czasem dołączają się objawy wynikające z zaburzeń funkcjonowania następujących układów:

  • układu nerwowego: zaburzenia koncentracji i pamięci, migreny, chroniczne zmęczenie, stany nerwicowe lub depresyjne; ponadto zaobserwować można symptomy wynikające z zaburzeń obwodowego układu nerwowego, w postaci zaburzeń czucia, zapalenia wielonerwowego, osłabienia siły mięśniowej, bólów korzonkowych kręgosłupa oraz mrowienia skóry i drętwienia kończyn
  • układu sercowo –naczyniowego: zaburzenia rytmu serca i obrzęki obwodowe
  • układu pokarmowego: nudności i wymioty, zaburzenia łaknienia, zaparcia, bóle żołądka

Nadmiar witaminy B1 w organizmie

W związku z brakiem możliwości kumulowania tiaminy w organizmie i sprawnym usuwaniem jej nadmiaru wraz z moczem, hiperwitaminoza zdarza się bardzo rzadko. Najczęściej przedawkowanie witaminy B1 wynika z przyjmowania zastrzyków domięśniowych. Symptomy związane z przedawkowaniem tiaminy to zawroty głowy, drżenie mięśni, zaburzenia rytmu serca czy osłabienie. Możliwe są także nudności i wymioty oraz skórne reakcje alergiczne.

Ocena: 5.0

Komentarze