Witamina K - rola, występowanie, działanie, niedobór, nadmiar

Witamina KWitamina K to bardzo specyficzny związek chemiczny. Jest to tak naprawdę grupa związków naturalnych i syntetycznych. Naturalne witaminy to K1 syntetyzowana przez rośliny i K2 syntetyzowana przez florę bakteryjną jelit. Witamina K odgrywa kluczową rolę w procesie krzepnięcia krwi oraz metabolizmie kostnym. Mimo dobrej dostępności w diecie, niedobór witaminy K nie jest rzadkością.

Rola witaminy K w organizmie

Witamina K oddziałuje na szereg funkcji organizmu. Z pewnością najbardziej znany jest jej wpływ na procesy krzepnięcia krwi. Witamina K wpływa na hemostazę poprzez regulowanie wątrobowej syntezy czynników krzepnięcia: protrombiny, czynników VII, IX i X. Dzięki temu witamina K ogranicza nadmierne krwawienie, aktywując procesy krzepnięcia krwi generowane przerwaniem ciągłości naczyń krwionośnych. W ten sposób witamina K zapobiega zatem krwawieniom krwotokom oraz ogranicza obfite krwawienie miesiączkowe. Ponadto witamina K odgrywa ważną rolę protekcyjną względem wapnienia ścian naczyń krwionośnych. Dbając o odpowiedni poziom białka hamującego odkładanie złogów wapniowych w ścianach naczyń krwionośnych, witamina K zapobiega rozwojowi miażdżycy czy nadciśnienia.

Witamina K wraz z witaminą D dba o odpowiednią mineralizację kości. Oddziałując na białka kostne odpowiedzialne za uwapnienie struktur kostnych, witamina K sprzyja wzmocnieniu wytrzymałości i gęstości kości. Z tego względu witamina K włączona jest do profilaktyki osteoporozy, szczególnie u kobiet w okresie pomenopauzalnym.

Inne funkcje witaminy K w organizmie to:

  • wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwnowotworowe; hamując niekontrolowane podziały komórkowe, witamina K ogranicza rozwój i wzrost nowotworu sutka, jelita grubego, żołądka, wątroby czy płuc; udowodniono korzystny wpływ suplementacji wysokimi dawkami witaminy K na przeżywalność chorych na raka wątroby
  • obniża poziom cholesterolu całkowitego i zwiększa stężenie korzystnej frakcji cholesterolu HDL, co zapobiega rozwojowi miażdżycy
  • działa przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie wobec bakterii z rodziny Staphylococcus oraz Streptococcus
  • hamuje rozwój chorób neurodegeneracyjnych, ograniczając kumulację amyloidu w ośrodkowym układzie nerwowym, co bezpośrednio prowadzi do rozwoju choroby Alzheimera

Zapotrzebowanie na witaminę K, jej metabolizm w organizmie i źródła pokarmowe

Witamina K to związek chemiczny o ograniczonej przyswajalności z diety. W przewodzie pokarmowym wchłania się około 15% jej zawartości z pokarmów, pozostałą pulę syntetyzują bakterie w jelicie cienkim. Warto zadbać o odpowiednią podaż witaminy K na każdym etapie życia, ze szczególnym uwzględnieniem okresu noworodkowego. Z racji braku jelitowej syntezy witaminy K i ograniczonego jej przechodzenia przez łożysko, noworodki są szczególnie narażone na pojawienie się krwotoku. Dlatego też obligatoryjnie po porodzie wykonywany jest domięśniowy zastrzyk z witaminą K. Zapotrzebowanie uwzględniające wiek przedstawia się następująco:

- noworodki i niemowlęta do 6 miesiąca życia: 5 µg/dobę
- niemowlęta w wieku 7 – 12 miesięcy: 10 µg/dobę
- dzieci w wieku 1 - 3 lat: 15 µg/dobę
- dzieci w wieku 4 - 6 lat: 20 µg/dobę
- dzieci w wieku 7 - 9 lat: 25 µg/dobę
- młodzież w wieku 10 - 18 lat: 35 – 55 µg/dobę
- kobiety 55 µg/dobę
- mężczyźni  65 µg/dobę

Witamina K znajduje się w następujących pokarmach: zielonolistnych warzywach liściastych (szpinak, kapusta, sałata), awokado i brzoskwiniach, zbożach, mleku i przetworach mlecznych. Witaminę K znaleźć można także w jajach czy wątrobie.

Witamina K

Niedobór witaminy K

Witamina K dostarczona z dietą jest magazynowana w wątrobie, gdzie zużywana jest do syntezy czynników krzepnięcia. Jej pula zapasowa nie jest zatem duża, zatem nierzadko zdarzają się jej niedobory. Szczególnie narażone na niedobór są:

  • noworodki
  • pacjenci ze schorzeniami wątroby
  • osoby niedożywione
  • chorzy przewlekle stosujący antybiotykoterapię lub terapię przeciwzakrzepową
  • osoby na diecie bardzo ubogiej w tłuszcz
  • osoby cierpiące na zespoły złego wchłaniania

Pierwsze symptomy niedoboru witaminy K to skłonność do powstawania siniaków, krwawienia z nosa i obfite krwawienia miesiączkowe, przedłużone gojenie się ran czy biegunki. Wraz z pogłębianiem się awitaminozy dochodzi do rozwoju skaz krwotocznych oraz zaburzeń mineralizacji kości, co objawia się krwotokami czy wystąpieniem osteoporozy.

Nadmiar witaminy K

Przedawkowanie witaminy K wynika z nadmiernej suplementacji lub przedawkowania witaminy w zastrzyku. Szkodliwy efekt wywiera jedynie nadmiar witaminy syntetycznej – w przypadku witaminy naturalnej brak jest działania toksycznego. Objawia się ono uszkodzeniem wątroby, żółtaczką, rozpadem krwinek czerwonych i rozwojem anemii hemolitycznej. Niekiedy może dojść także do uszkodzenia jelit i zaburzeń wchłaniania składników pokarmowych.

Ocena: 5.0