Wybrane zagadnienia i aspekty niepłodności kobiecej

NiepłodnośćNiepłodność uznawana przez Światową Organizację Zdrowie (WHO) za chorobę społeczną definiowana jest jako brak wystąpienia ciąży w trakcie dwunastomiesięcznego współżycia seksualnego partnerów. W Polsce nie ma szczegółowych badań epidemiologicznych, ale szacuje się, że u co szóstej regularnie współżyjącej pary w wieku rozrodczym występują problemy z zajściem w ciążę. Problem niepłodności dotyczy więc ok. 2,5 min kobiet i mężczyzn i staje się ważnym zagadnieniem nie tylko medycznym, ale psychologicznym, etycznym i socjologicznym, dotyka również wartości moralnych.

Chęć posiadania potomstwa staje się czynnikiem dominującym, zdesperowana para szuka pomo­cy medycznej, decyduje się na podjęcie niekiedy kosztownych procedur diagno­styczno-leczniczych. Procesy związane z zapłodnieniem, przebiegiem ciąży są przedmiotem licznych badań i zostały szczegółowo opisane. Ale w przypadku niepłodności trafność naszej diagnozy może potwierdzić tylko ciąża. Ostatecz­nym celem jest przede wszystkim urodzenie zdrowego dziecka; taken home baby staje się jedynym kryterium skutecznego leczenia niepłodności. W ostatnich kil­kudziesięciu latach notuje się olbrzymi postęp w procesie diagnostyczno-lecz­niczym niepłodności. Na biologiczne przyczyny braku dzieci składają się rów­nież czynniki pozamedyczne, takie jak wzrost odsetka kobiet żyjących samotnie, przedkładanie kariery zawodowej nad macierzyństwo i opóźnianie decyzji o po­siadaniu potomstwa do czasu ustabilizowania sytuacji zawodowej, zwiększająca się liczba rozwodów. W wielu pracach zwraca się uwagę na narastający problem niepłodności związany z rozwojem cywilizacyjnym, technizacją codziennego ży­cia i szkodliwym oddziaływaniem niekorzystnych czynników środowiskowych. Zapłodnienie możliwe jest tylko podczas krótkiego okresu związanego z owulacją. Średnia wartość płodności w przedziale wiekowym 20-30 lat wynosi około 30%, ale może dla jednej pary osiągnąć 50%, a dla innej 5%. Z prawdopodo­bieństwem miesięcznym równym 50% do koncepcji potrzeba dwóch miesięcy, podczas gdy z ryzykiem 5% - aż 20 miesięcy.

Podstawowym czynnikiem ograniczającym płodność jest wiek. Okres maksy­malnej płodności kobiet przypada na 20-25 rok życia, po czym powoli zaczyna się obniżać. Po 35. roku życia płodność w drastyczny sposób maleje, a prawdo­podobieństwo ciąży u kobiet w wieku 45 lat jest minimalne. Wynika to ze spad­ku jakości komórek jajowych, czego efektem jest zmniejszenie wskaźnika implantacji zarodka. U kobiet po 35. roku życia efektywność leczenia niepłodności jest w znacznej mierze także zależna od płodności, jest to szczególnie widoczne w przypadku stosowania technik wspomaganego rozrodu; możliwość implantacji zarodka u kobiet powyżej 40. roku życia jest o połowę mniejsza niż w grupie ko­biet poniżej 35. roku życia, prawdopodobieństwo urodzenia dziecka jest jeszcze mniejsze i wynosi ok 3%. Powodem jest częste występowanie anomalii chromo­somowych (aneuploidia) i związany z tym wysoki odsetek poronień; w populacji kobiet powyżej 40. roku życia sięga on 50%.

Rozród człowieka zaprogramowany biologicznie modelowany jest przez wpływ różnorodnych elementów środowiska w szerokim tego słowa znaczeniu. Nie dotyczy więc jedynie ekosystemu, ale także czynników socjoekonomicznych, stylu życia, ze szczególnym uwzględnieniem stosowania używek, takich jak; ni­kotyna (w tym także palenie tytoniu bierne), alkohol, narkotyki, nadużywanie leków. Liczne badania prowadzone w dużych ośrodkach przemysłowych (ekspo­zycja na metale ciężkie, środki ochrony roślin, promieniowanie jonizujące) po­twierdzają fakt narastania problemu wpływu toksyn środowiskowych na prokreację. Stopień odżywienia, uwarunkowania religijne i zakres dostępności opieki zdrowotnej również mają istotny wpływ na płodność. Niemożność posiadania potomstwa w krajach rozwijających się występuje prawie dwukrotnie częściej niż w krajach wysoko rozwiniętych.

Spośród chorób układowych istotne znaczenie dla ograniczenia płodności mają: niedoczynność i nadczynność tarczycy, cukrzyca, niewydolność nerek, nie­wydolność wątroby oraz choroby autoimmunologiczne.

Platon już w IV wieku p.n.e. pisał: "Obecnie powszechny błąd polega na tym, że chcemy osobno uzdrawiać ciało i duszę".

Skutki niepłodności wykraczają poza czysto biologiczne aspekty, bardzo waż­ne stają się czynniki psychologiczne związane z problemem niepłodności, diag­nostyką i leczeniem, motywacją do podejmowanych ważnych decyzji i działań.

W piśmiennictwie najczęściej podaje się trzy podstawowe źródła psychiczne­go obciążenia, na jakie narażone są niepłodne pary, a mianowicie: 1) frustracja psychiczna, 2) frustracja społeczna i 3) frustracja egzystencjalna. Frustracja psychiczna zakłóca obraz siebie, co wpływa na poczucie własnej wartości i zagraża poczuciu samoakceptacji. Obraz własnej osoby i poczucie własnej wartości ule­gają niekorzystnemu zakłóceniu, odbijając się ujemnie na życiu emocjonalnym i funkcjonowaniu jednostki. Nierzadko jest to przyczyną depresji i poczucia winy. Drugi rodzaj frustracji - frustracja społeczna - wiąże się z zagrożeniem ważnej dla ludzkiego funkcjonowania potrzeby akceptacji społecznej. Otoczenie krytycznie ocenia niepłodną parę, pojawiają się obawy o trwałość związku, gdyż w powszech­nym przekonaniu dziecko utrwala związek i daje poczucie stabilizacji. Frustra­cja społeczna może pojawić się, mimo że otoczenie akceptuje fakt bezdzietności. Wynika to z porównań z innymi, posiadającymi potomstwo rodzinami i tym sa­mym potwierdzenia odmienności sytuacji. Podłożem frustracji egzystencjonalnej jest poczucie zagrożenia sensu własnego istnienia. Potomstwo oznacza ciągłość rodziny, symbolizuje kontynuację życia rodziców. Liczne badania pokazują zależ­ność między sferą somatyczną i psychiczną w zaburzeniach płodności. Spotyka się dwa nurty; jeden upatruje w czynnikach psychicznych, psychologicznych źródła zaburzeń płodności, drugi rozpatruje je jako element wtórny, wynikający z fak­tu niepłodności jako choroby. Kolejnym ważnym zagadnieniem jest sam proces diagnostyczno-leczniczy, silnie obciążający niepłodne pary.

Procedury medyczne związane z diagnostyką i leczeniem niepłodności obok inwazyjności medycznej stanowią dużą ingerencję w sferę życia intymnego i osobistego niepłodnej pary. Ważnym elementem prowadzonego leczenia staje się więc oddziaływanie psycho­terapeutyczne stosowane przez personel medyczny i psychologa. Oddziaływanie to musi być prowadzone rozważnie i z wyczuciem, w odpowiednim czasie i eta­pie postępowań medycznych. Trzeba sobie zdawać sprawę z faktu, że bezdzietne pary przede wszystkim ujmują swój problem w kategoriach medycznych. Zbyt szybka ingerencja w kondycję psychiczną może spowodować opór, ingerencja psychologiczna może być potraktowana przez nich jako "oddalenie" od podsta­wowego działania medycznego. Oddziaływanie psychoterapeutyczne początko­wo powinno dotyczyć metod zmniejszających napięcie emocjonalne, takich jak: rozmowy, udzielanie rzetelnych informacji o przebiegu leczenia i stosowanych metodach. Należy zauważyć, że ważnym kryterium oceny, któremu poddawane są metody terapeutyczne, jest ich zgodność z naturą. Pary małżeńskie łatwiej ak­ceptują konieczność, psychologiczne i fizyczne konsekwencje i wyrażają zgodę, gdy proponuje się im w pierwszej kolejności stosowanie metod zbliżonych do naturalnej koncepcji, a szczególnie polegających na przekazaniu własnego mate­riału genetycznego. Pośrednie zapłodnienie nasieniem dawcy (niepłodność spo­wodowana czynnikiem męskim) uznawana jest przez część kobiet z jednej stro­ny za niezbędną metodę, ale z drugiej strony - za duchową zdradę małżeńską.

Wysokojakościowe teksty naukowe i specjalistyczne - http://publikacje-naukowe.eu to serwis działający w obszarach branży naukowej i eksperckiej.

Ocena: 5.0

Komentarze